Oncomatryxek minbizi metastasikoaren aurkako doitasun-terapien belaunaldi berri bat bultzatzen du Euskaditik
Oncomatryx euskal enpresa bioteknologikoa 2000. urtean sortu zen, eta tumore solido metastasikoen aurkako terapia berritzaileak garatzeko Europako erreferentziazko enpresa gisa finkatu da. Duela gutxi, 12 milioi euroko finantzaketa jaso du Europar Batasunetik, EIC Accelerator programaren bidez, Euskadin erabat garatutako farmako batean oinarritutako saiakuntza kliniko batean aurrera egiteko. Gainera, 1.800 enpresa ingururen artean saritu dute Urteko ETE Sari Nazionalaren IX. edizioan, Berrikuntza kategorian. Pedro Esnaolak, konpainiako kontseilariak, euskal enpresaren aurrerapen zientifikoak, antigorputz konjugatuen potentziala eta sendagai onkologiko berrien garapenak dakartzan erregulazio- eta finantza-erronkak azaldu ditu “Made in Basque Country” programarako.
Tumore solidoen aurkako tratamendu berritzaileetan egindako lanagatik aintzatetsi zaituztete orain gutxi. Zer ezaugarri ditu minbizi mota horrek?
Tumore solidoak, hala nola pankreakoak, kolonekoak, biriketakoak edo peritoneokoak, bereziki konplexuak dira fase metastasikoetara iristen direnean. Kasu askotan, eskura dauden aukera terapeutikoak mugatuak dira, bereziki metastasiak gibela bezalako organoei eragiten dienean. Gure lana, hain zuzen ere, patologia horietara zuzendutako botikak garatzean datza, gaur egungo alternatibak ez baitira eraginkorrak horietan.
Doitasunezko sendagaietan espezializatuta zaudete. Zertan datza zehazki zuen ikuspegi terapeutikoa?
Duela 25 urte baino gehiago funtsezko elementu bat identifikatu genuen: tumore solidoek ez dute modu isolatuan jarduten; aitzitik, tumore horien ingurunea “birprogramatu” egiten dute, haien biziraupena errazteko. Oztopo bikoitza sortzen dute: fisikoa, kimioterapia edo immunoterapia bezalako tratamenduak iristea zailtzen duena, eta kimikoa, immunosupresioa eragiten duena eta immunitate-sistemak tumorea mehatxutzat hartzea eragozten duena. Gure ikuspegia tumore horren gainean jardutean datza, bi oztopoak kentzeko. Horrela, dauden tratamenduek tumorea atzitu ahal izatea eta immunitate-sistemak tumorea berriz identifikatzea eta horri aurre egitea errazten dugu.
Gainera, ADC izenez ezagutzen dena garatzen duzue. Azalduko zenuke zertan dautzan?
ADC (Antibody Drug Conjugate) antigorputz monoklonal bat da, eta potentzia handiko molekula kimioterapiko bat gehitzen zaio. Antigorputzak ibilgailu oso espezifiko gisa jokatzen du; zehazki, tumorearen diana jakin bat ezagutzen du. Horri esker, karga terapeutikoa zehatz-mehatz bideratzen da tumore-ehunera. Abantaila bikoitza da: alde batetik, eraginkortasuna nabarmen handitzen da; bestetik, kontrako ondorio sistemikoak murrizten dira. Erabiltzen dugun kimioterapia toxikoegia izango litzateke modu konbentzionalean emango balitz, baina antigorputz bidez “zuzenduta” dagoenez, nahi den helburuan bakarrik jarduten du.
Garapen teknologiko hori guztia Euskaditik egiten al da?
Bai. Zamudion eta Miramonen ditugun egoitzetan egiten dugu batez ere gure jarduera. EIC Accelerator programaren esparruan, Europako 3.000 enpresa baino gehiago aurkeztu ziren eta 40 baino ez ziren hautatu. Deialdi zehatz horretan, esparru onkologikoan aukeratutako Europako enpresa bakarra izan ginen. Gaur egun, Europan ADCak modu integralean garatzeko gai diren plataforma teknologiko bakanetako bat gara. Gaur egun, mundu mailako lidergoa Txinan dago, garapenean zein fabrikazioan, eta Europak esparru horretan duen autonomia estrategikoa indartu behar du. Testuinguru horretan, gure gaitasun teknologikoak aktore garrantzitsu gisa kokatzen gaitu.
Farmako berriak garatzeko baliabide garrantzitsuak behar dira. Zein dira erronka nagusiak?
Lehenengoa inbertsioa da. Farmako bat gizakiengan saiakuntza klinikoa egitera eramateko, 20 milioi euro inguru behar dira, eta lau urteko lana, gutxi gorabehera, hautagai bakoitzeko. Eusko Jaurlaritzaren (SPRI Taldea), Espainiako Gobernuaren eta Europar Batasunaren laguntza sendoa dugu, eta hori funtsezkoa da. Saiakuntza klinikoak hasi ondoren, araudi-protokolo zorrotzek markatzen dituzte denborak. Prozesu zorrotzak eta nahitaez bermatzaileak dira, eta Sendagaien eta Osasun Produktuen Espainiako Agentziak edo Estatu Batuetako FDAk ikuskatzen dituzte. Luzeak diruditen arren, ezinbestekoak dira pazienteen segurtasuna bermatzeko.
Zer mezu helaraziko zenieke arlo horretan aurrerapen azkarrak espero dituzten pazienteei?
Konpromiso eta itxaropen errealistaren mezua helaraziko nieke. Enpresa bioteknologiko ugari ari dira lanean irtenbide berritzaileak eskaintzeko. Gure kasuan, antigorputz konjugatuak onkologia modernoaren ildo oparoenetako bat dira. Oso terapia indartsuak dira, eta, aldi berean, selektiboagoak. Horri esker, biziraupena luzatzeaz gain, bizi-kalitatea zaindu daiteke. Ikusi dugu paziente batzuek, saiakuntza klinikoko tratamendua hasi ondoren, abandonatutako eguneroko jarduerei ekin ahal izan dietela berriro. Eragin ukigarri horrek ematen dio zentzua gure lanari.
Amaitzeko, jakin-mina dut… Oncomatryxen Y-a zergatik da?
Oncomatryx onkologiaren eta zelulaz kanpoko matrizearen (ingelesezko izenez, estracellular matrix) elkarketatik dator, eta “Y” letrarekin jolas egiten du. Letra horrek antigorputzen ohiko egitura sinbolizatzen du, gure enpresaren armategi terapeutikoaren muina osatzen baitute…
